Khí thải là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và môi trường sống. Hiểu rõ khí thải là gì, nguồn gốc và thành phần của chúng là bước đầu tiên để kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm. Cùng Nhất Tín tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Khí thải là gì?
Khí thải là hỗn hợp các chất khí, hơi hoặc bụi có chứa thành phần độc hại được phát sinh từ các hoạt động của con người và tự nhiên như từ quá trình đốt nhiên liệu (xăng, dầu, than đá), sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải, nông nghiệp và sinh hoạt hằng ngày.
Khi tích tụ trong không khí, khí thải có thể gây ô nhiễm môi trường không khí, làm suy giảm chất lượng sống, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và góp phần gây ra hiệu ứng nhà kính, biến đổi khí hậu.
“Khí thải” trong tiếng Anh là emission. exhaust, fumes.
2. Nguồn gốc của khí thải
Khí thải được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, chủ yếu đến từ hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người và các quá trình tự nhiên. Cụ thể gồm:
Khí thải công nghiệp
Là nguồn phát sinh lớn nhất, bao gồm khí và hơi sinh ra trong quá trình đốt nhiên liệu, sản xuất và vận hành máy móc tại các nhà máy thép, xi măng, hóa chất, luyện kim, nhiệt điện, khai thác dầu khí,…
Thành phần thường chứa CO₂, SO₂, NOₓ, VOCs, bụi mịn (PM) – những tác nhân chính gây ô nhiễm không khí và mưa axit.
Khí thải từ phương tiện giao thông
Phát sinh trong quá trình đốt cháy xăng, dầu của các phương tiện như xe máy, ô tô, tàu thuyền, máy bay. Nguồn khí này chứa CO, CO₂, NO₂, SO₂ và bụi mịn, đặc biệt tập trung ở khu đô thị đông đúc, góp phần lớn vào tình trạng ô nhiễm không khí đô thị.
Khí thải sinh hoạt
Xuất phát từ các hoạt động đun nấu, sưởi ấm, đốt rác, sử dụng than tổ ong hoặc nhiên liệu hóa thạch. Khí sinh ra chủ yếu là CO₂, CO và bụi mịn, làm giảm chất lượng không khí trong nhà và khu dân cư.
Khí thải từ nông nghiệp
Phát sinh khi đốt rơm rạ, đốt đồng sau thu hoạch, sử dụng phân bón, chất thải chăn nuôi không qua xử lý.
Các khí thường gặp gồm CH₄ (metan), NH₃ (amoniac), N₂O (oxit nitơ) và CO₂, gây hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm mùi và ảnh hưởng đến hệ sinh thái đất – nước.
Khí thải từ thiết bị làm lạnh
Các thiết bị như tủ lạnh, máy điều hòa, tủ đông có thể rò rỉ CFCs, HFCs, là chất làm suy giảm tầng ozone và tăng hiệu ứng nhà kính. Ngoài ra, quá trình sản xuất các thiết bị này cũng phát sinh nhiều khí độc hại.
Khí thải từ nhà máy nhiệt điện
Các nhà máy nhiệt điện than tiêu thụ lượng lớn than đá, phát sinh CO₂, SO₂, NOₓ, bụi và tro xỉ. Đây là nguồn thải quy mô lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường không khí, nguồn nước và hệ sinh thái xung quanh.
Khí thải tự nhiên
Một số hiện tượng tự nhiên như núi lửa phun trào, cháy rừng, khí metan thoát ra từ đầm lầy hoặc đáy biển cũng sinh ra khí thải. Dù không thường xuyên, nhưng các hiện tượng này có thể làm tăng nồng độ khí nhà kính trong khí quyển.
3. Các loại khí thải thường gặp (Thành phần chính của khí thải)
3.1 Carbon dioxide (Khí CO2)
Khí CO2 là khí thải nhà kính phổ biến nhất, sinh ra từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, gas), hô hấp của sinh vật và phân hủy chất hữu cơ.
CO₂ không độc nhưng tích tụ quá mức trong khí quyển sẽ gây hiệu ứng nhà kính, làm tăng nhiệt độ toàn cầu và biến đổi khí hậu.
3.2 Carbon monoxide (Khí CO)
Carbon monoxide (Khí CO) là khí không màu, không mùi, cực độc, sinh ra khi đốt cháy nhiên liệu không hoàn toàn (xăng, dầu, than, củi).
CO khi hít phải sẽ gắn với hemoglobin trong máu, ngăn cản quá trình vận chuyển oxy, dẫn đến ngạt và tử vong nếu tiếp xúc ở nồng độ cao.
3.3 Oxide nitơ (Khí NOx)
Khí NOx gồm các hợp chất như NO, NO₂, phát sinh chủ yếu từ động cơ đốt trong, nhà máy nhiệt điện và quá trình đốt cháy nhiên liệu.
NOₓ là tác nhân chính gây mưa axit, làm suy giảm tầng ozone và ảnh hưởng đến hệ hô hấp khi hít phải lâu dài.
3.4 Bụi mịn (PM)
Bụi mịn là các hạt rắn hoặc giọt lỏng siêu nhỏ có kích thước dưới 10 µm (PM10) hoặc 2.5 µm (PM2.5). Bụi mịn có thể xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây viêm phổi, tim mạch, ung thư. Nguồn phát sinh chủ yếu từ giao thông, công nghiệp, đốt rác và xây dựng.
3.5 Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs)
Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) là nhóm các chất hóa học hữu cơ bay hơi nhanh ở nhiệt độ thường, có trong sơn, dung môi, xăng dầu, chất tẩy rửa, khói xe, khói thuốc lá. VOCs gây ô nhiễm không khí trong nhà, kích ứng mắt – mũi – họng, và là tiền chất tạo ozone tầng thấp gây khói quang hóa.
3.6 Khí metan (Khí CH4)
Khí CH4) là khí thải nhà kính mạnh gấp 25 lần CO₂, phát sinh từ chăn nuôi gia súc, ruộng lúa, bãi rác, khai thác dầu khí. CH₄ không độc nhưng góp phần lớn vào hiện tượng ấm lên toàn cầu và gây nguy cơ cháy nổ nếu tích tụ trong không gian kín.
3.7 Khí SO2
Khí SO2 hay lưu huỳnh dioxit sinh ra khi đốt nhiên liệu chứa lưu huỳnh như than đá, dầu diesel hoặc trong quá trình luyện kim và sản xuất hóa chất. SO₂ gây kích ứng đường hô hấp, viêm phổi, mưa axit và làm thoái hóa đất, ăn mòn công trình kim loại.
4. Tác hại của khí thải
Khí thải gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và môi trường sống.
4.1 Đối với con người
- Gây các bệnh về hô hấp như viêm phổi, hen suyễn, ung thư phổi.
- Ảnh hưởng đến tim mạch, hệ thần kinh và khả năng miễn dịch.
- Tiếp xúc lâu dài với CO, SO₂, NOₓ có thể gây ngạt, chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí tử vong.
- Giảm chất lượng cuộc sống, đặc biệt ở khu vực đô thị, khu công nghiệp.
4.2 Đối với môi trường
- Gây ô nhiễm không khí, hình thành sương mù, khói bụi độc hại.
- Tạo mưa axit, làm thoái hóa đất, ô nhiễm nguồn nước và hư hại công trình.
- Tăng hiệu ứng nhà kính, dẫn đến biến đổi khí hậu toàn cầu.
- Ảnh hưởng hệ sinh thái: làm suy giảm đa dạng sinh học, cây trồng và động vật chết dần.
5. Các tiêu chuẩn khí thải phổ biến hiện nay
Nắm vững các tiêu chuẩn khí thải giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp kiểm soát, giám sát và hạn chế ô nhiễm không khí một cách hiệu quả. Hiện nay, có hai nhóm tiêu chuẩn phổ biến là tiêu chuẩn khí thải Euro (quốc tế) và tiêu chuẩn khí thải tại Việt Nam.
5.1. Tiêu chuẩn khí thải Euro
Tiêu chuẩn khí thải Euro (European Emission Standards) là hệ thống quy định của Liên minh châu Âu nhằm giới hạn nồng độ khí ô nhiễm phát sinh từ xe cơ giới, gồm:
- CO (Carbon monoxide)
- HC (Hydrocarbons)
- NOx (Oxide nitơ)
- PM (Particulate matter – Bụi mịn)
Tính đến nay, có 6 cấp độ tiêu chuẩn Euro, trong đó mỗi phiên bản đều siết chặt dần ngưỡng phát thải:
- Euro 1: Áp dụng từ năm 1992
- Euro 2: Từ năm 1996
- Euro 3: Từ năm 2000
- Euro 4: Từ năm 2005
- Euro 5: Từ năm 2009
- Euro 6: Từ năm 2014 (hiện là chuẩn cao nhất, giảm mạnh NOx và PM)
Tiêu chuẩn Euro hiện được nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, tham khảo và áp dụng cho xe cơ giới nhằm giảm phát thải và cải thiện chất lượng không khí đô thị.
5.2. Tiêu chuẩn khí thải Việt Nam
Hiện Việt Nam đang áp dụng hai nhóm quy chuẩn chính:
- Quy chuẩn kỹ thuật khí thải xe ô tô – QCVN 85:2025/BTNMT
QCVN 85:2025/BTNMT là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, được ban hành theo Thông tư 06/2025/TT-BTNMT ngày 16/6/2025 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, và có hiệu lực từ ngày 16/12/2025.
Mục đích: Quy chuẩn này được xây dựng nhằm giảm thiểu lượng khí độc hại phát ra từ xe ô tô, góp phần bảo vệ chất lượng không khí đô thị, nâng cao sức khỏe cộng đồng và đảm bảo phù hợp với tiêu chuẩn Euro quốc tế.
- Quy chuẩn kỹ thuật khí thải công nghiệp – QCVN 19:2024/BTNMT
QCVN 19:2024/BTNMT là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải công nghiệp, ban hành theo Thông tư 45/2024/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế cho QCVN 19:2009/BTNMT.
Mục đích: Đây là quy chuẩn nền tảng giúp doanh nghiệp kiểm soát lượng khí ô nhiễm phát sinh từ sản xuất, lò hơi, ống khói, dây chuyền công nghiệp, đảm bảo xả thải an toàn ra môi trường không khí.
Các quy chuẩn khí thải hiện hành không chỉ đóng vai trò kiểm soát lượng chất ô nhiễm phát sinh mà còn là căn cứ quan trọng để doanh nghiệp đánh giá mức độ tuân thủ và cải thiện hiệu quả xử lý khí thải. Tuy nhiên, để đáp ứng đúng quy định và theo dõi chính xác chất lượng khí thải, việc ứng dụng hệ thống quan trắc tự động, liên tục là điều cần thiết.
Hiểu được nhu cầu đó, Nhất Tín mang đến giải pháp quan trắc khí thải online hiện đại, giúp doanh nghiệp giám sát nồng độ khí thải theo thời gian thực, lưu trữ và truyền dữ liệu trực tuyến về cơ quan quản lý môi trường, đảm bảo tuân thủ các quy chuẩn quốc gia như QCVN 19:2024/BTNMT. Đây là bước đi thiết thực giúp doanh nghiệp chủ động trong công tác quản lý quan trắc môi trường, hướng tới sản xuất sạch hơn và phát triển bền vững.
THAM KHẢO GIẢI PHÁP QUAN TRẮC KHÍ THẢI – NHẤT TÍN
Thông tin liên hệ:
- Nhất Tín Miền Nam: Số 535/32 Quốc Lộ 13, Phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
- Nhất Tín Miền Bắc: Tầng 12, Diamond Flower Tower, số 48 Lê Văn Lương, P. Yên Hòa, TP.Hà Nội
- Hotline 24/7: 0975 191 409
- Email: Info@nt-tech.vn
Qua bài viết của Nhất Tín, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn khí thải là gì, nguồn gốc, thành phần cũng như những tác hại nghiêm trọng mà khí thải gây ra. Việc kiểm soát và giảm thiểu khí thải là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, gìn giữ môi trường sống trong lành và hướng tới phát triển bền vững.
